Amsterdam, november 2007

Beste relatie,

'Hoera, ik ben afgestudeert!' stond er laatst in een sms gericht aan een van mijn collega's. De kennis van de Nederlandse werkwoordsvervoegingen is niet meer wat het geweest is. Wij komen het dagelijks tegen. Vandaar dat we de belangrijkste d-, t- en dt-regels in deze nieuwsbrief nog eens op een rijtje hebben gezet. Verder aandacht voor het verschil tussen het Engelse 'billion' en Nederlandse biljoen, Engelse afbreekregels, en een aantal in het oog springende verschillen tussen het Nederlands en het Vlaams en de Franse taalpolitie.

Veel leesplezier!

Koen Gubbels

Taaltips

Een 'billion' is geen biljoen

Van oudsher een beruchte instinker: billion is geen biljoen. Net zoals een triljoen beslist geen trillion is. Een lastige kwestie waar veel fouten bij gemaakt worden.

Op een rijtje:

In het verleden bestonden er verschillen tussen het Brits Engels en het Amerikaans Engels. Zo gebruikten veel Britten thousand million voor miljard, billion voor biljoen en trillion voor triljoen. Deze verschillen zijn vrijwel weggevallen in het hedendaags Engels.

Nota bene: in het Engels wordt de komma gebruikt als scheidingsteken voor duizendtallen. Een billion (miljard) schrijf je dus als 1,000,000,000.

Leuk om te weten

Een googel is een 1 met honderd nullen, ook wel tienduizend sedeciljoen
Een zillion is populair voor 'heel erg veel'.

Bron: http://www.wiskunst.nl/wiskunde%5Cwiskunde9.htm, Oxford English Dictionary

D, t of dt?

Het is een veelgehoorde klacht: veel mensen hebben geen idee meer wanneer een woord eindigt op d, t of dt. 'Hoera, ik ben afgestudeert!' stond er laatst in een sms gericht aan een van onze medewerkers. Weet u hoe het zit? Lees onderstaande regels en voorbeelden eens door en doe daarna de test!

Jij houdt van aardbeienjam. Maar:
Houd jij ook van bessenjam?

Als een werkwoord wordt gevolgd door jij, krijgt het geen t. Ook als je achter een werkwoord staat, komt er geen t achter het werkwoord indien je in jij veranderd kan worden. Om er zeker van te zijn dat je de goede werkwoordsvorm kiest, is het handig het werkwoord te vervangen door een ander werkwoord dat niet op een t-klank eindigt. Het is dan meteen hoorbaar welke werkwoordsvorm je moet gebruiken. Bijvoorbeeld:

Jij ruikt naar aardbeien / Ruik jij ook naar aardbeien?

Als een werkwoord gevolgd wordt door u, krijgt het wel gewoon een t; ook hier is het bij twijfel handig een ander werkwoord dat niet op een t-klank eindigt als hulpmiddel te gebruiken.

Ook een voltooid deelwoord levert vaak een hoop verwarring op, zoals blijkt uit bovenstaande sms. Hierbij is het welbekende 't kofschip (of: 't fokschaap) nog steeds het beste hulpmiddel.
Als de stam van een regelmatig werkwoord (een werkwoord waarvan de klinkers uit de eerste lettergreep in de verleden tijd hetzelfde blijven) eindigt op een medeklinker uit het 't kofschip (dus: t, k, f, s, ch, p), dan eindigt het voltooid deelwoord op een t, anders op een d:

Praten > stam: praat > voltooid deelwoord: gepraat
Schaken > stam: schaak > voltooid deelwoord: geschaakt
Dammen > stam: dam > voltooid deelwoord: gedamd

Het laatste grote struikelblok als het gaat om d's en dt's is de gebiedende wijs. In de regel eindigt de gebiedende wijs altijd op een d, maar op elke regel zijn er uitzonderingen. Zo ook hier:

1. Houd afstand! Word sponsor! Loop door! Wind u niet op!
2. Stelt u zich niet aan! Wendt u zich maar tot de manager!
3. Komt dat zien!

De voorbeelden bij (1.) zijn de norm: de stam van het werkwoord, zonder t. De andere voorbeelden zijn uitzonderingen. De voorbeelden bij (2.) zijn vormen van de gebiedende wijs met u als onderwerp. De regel luidt dat de gebiedende wijs in combinatie met u een t krijgt als u niet vervangen kan worden door uzelf. De laatste uitzondering (3.) is een vaste, archaïsche uitdrukking en heeft om die reden een t.

Doe de test!

Awel zulle!

Als vertaalbureau hertalen we regelmatig teksten van het Nederlands naar het Vlaams. Uiteraard kun je met Algemeen Beschaafd Nederlandse uitstekend terecht in Vlaanderen maar soms - zeker in teksten waar spreektaal gebruikt wordt - wil een klant zijn tekst optimaal laten aansluiten bij zijn Vlaamse doelgroep.

Waarin verschilt het Vlaams nou eigenlijk van het Nederlands?

Volgorde

Het Vlaams kent redelijk wat zegswijzen die een omkering vormen van de Nederlandse zegswijzen. Een bekende is Zeker en vast in plaats van Vast en zeker.

Zinsbouw

Ook de Vlaamse zinsbouw verschilt hier en daar van de Nederlandse. Wat in Nederlandse oren fout klinkt, komt voor een Vlaming heel natuurlijk over.

Idioom

Verschillen tussen Vlaams en Nederlands idioom zijn vaak het gevolg van de sterke Franse invloeden op het Vlaams:

Maar ook vaak zijn de verschillen juist het gevolg van Vlaamse purismen waarbij Nederlandse uitdrukkingen werden verzonnen om het gebruik van Franse woorden te vermijden:

Daarnaast beschikt het Vlaams over talloze prachtige uitdrukkingen die niet in één van bovenstaande categorieën zijn te plaatsen:

Bronnen: Van Dale Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal, http://www.hermanboel.eu/vlmanifest/manifest.htm, http://www.win.tue.nl/~isabelle/Vlaams/versch.htm

Computertip

Wat Microsoft heeft vergeten in Internet Explorer 7

IE7Pro is een compacte en bijzonder handige add-on voor Internet Explorer 7. Na installatie verschijnt er een icoontje in de werkbalk van Internet Explorer 7. Via dit icoontje krijg je toegang tot de vele handige functies en instellingen van IE7Pro. Zo bevat de add-on een advertentieblocker en functies om je privacy te waarborgen maar ook een crash-herstel voor als je browser vastloopt. IE7Pro zorgt er dan voor dat al je browservensters weer hersteld worden tot op het punt waar je was gebleven. Twee functies waar wij enthousiast over zijn: Super Slepen en Plakken en Muisbesturing. Super Slepen en Plakken werkt als volgt: in je browservenster kun je een willekeurige tekst selecteren op een webpagina en deze vervolgens iets naar rechts slepen en laten vallen. IE7Pro opent dan automatisch een nieuw Google-zoekvenster in Internet Explorer waar vervolgens op de bewuste tekst wordt gezocht. Erg handig. De muisbesturing is zo mogelijk nog handiger. Door bewegingen te maken met je muis terwijl je je rechtermuisknop ingedrukt houdt, kun je allerlei acties uitvoeren zoals door pagina's scrollen, een pagina terug of vooruit gaan, een venster sluiten, een nieuw venster openen, etc. Het aardige is dat de muisbewegingen met een zgn. muisspoor op het scherm worden aangegeven:

In bovenstaand voorbeeld heb ik de kleur rood gebruikt bij de beweging Omlaag-Rechts die ervoor zorgt dat het browservenster sluit. Er zijn tientallen combinaties van bewegingen en acties mogelijk. Mensen met een PDA of smartphone met touchscreen zal deze manier van werken bekend voorkomen. Het is even wennen, maar werkt al snel erg prettig.

Je kunt IE7Pro downloaden op http://www.ie7pro.com/.

Over taal

De Franse Taalpolitie en het Groot Dictee

Een vaak gehoorde klacht van Nederlanders over Fransen is dat ze geen Engels spreken. Toch is het niet (altijd) zo dat Fransen er genoegen in scheppen om het de argeloze Hollander in den vreemde moeilijk te maken. Het is niet zo dat hij het vertíkt om een andere taal te spreken. Fransen hebben tegenwoordig vaak wel onderwijs gehad in een vreemde taal als het Engels, maar dit beperkt zich over het algemeen tot het lezen en schrijven van de taal; aan spreken wordt meestal nauwelijks aandacht besteed. En, in tegenstelling tot veel Nederlanders die zijn opgegroeid met Engelstalige televisieseries en met Engelstalige muziek op de radio, zijn veel Fransen gewoon niet van kleins af aan blootgesteld aan het Engels. Dit laatste is deels te wijten aan een fenomeen dat we zouden kunnen aanduiden met de benaming "taalpolitie".

De taalpolitie bestaat al heel lang in Frankrijk: reeds sinds 1635 stelt het land zich teweer tegen invloeden van buiten op de eigen taal. In dat jaar is namelijk de Académie Française opgericht, onder andere belast met de bewaking van het Frans. In de laatste decennia zijn er verschillende taalwetten geweest die beogen het Frans te verrijken, te verdedigen en, in bepaalde gevallen, verplicht stellen. Als gevolg hiervan is bijvoorbeeld 40% van de muziek op de Franse radio verplicht Franstalig en worden buitenlandse films nog in het Frans nagesynchroniseerd.

Een ander gevolg van de liefde dan wel obsessie voor de eigen taal is het bestaan, sinds 1985, van "Les Dicos d'or" oftewel het "Groot Dictee der Franse Taal". Deze spellingwedstrijd is in 1990 door Philip Freriks in Nederland geïntroduceerd en sindsdien doen er elk jaar in december honderdduizenden mensen mee met het Groot Dictee der Nederlandse Taal. Overigens is in Frankrijk in 2005 de laatste aflevering gehouden. Zo zijn wij Nederlanders dus momenteel de voortzetters van een Franse traditie. De Académie Française kan trots op ons zijn!

Het 18e Groot Dictee: woensdag 19 december 2007 om 20:30 uur op Ned 1.
http://grootdictee.nps.nl/

© The Language Lab
Sarphatistraat 614-616
1018 AV Amsterdam
tel. 020 5141560
e-mail: mail@languagelab.nl